II. Morbus czyli Rozpoznanie chorób po upływie wieków
.: Data publikacji 30-Wrz-2003 :: Odsłon: 17736 :: Recenzja :: Drukuj aktualną stronę :: Drukuj wszystko:.
Morbus czyli Rozpoznanie chorób po upływie wieków

Doc. dr hab. n. med. Małgorzata J.M. Nowaczyk
Departments of Pathology & Molecular Medicine and Pediatrics McMaster University


II. Morbus czyli Rozpoznanie chorób po upływie wieków.


Choroby wewnętrzne.

Dolor ventris (ból brzucha) może być objawem tzw. zespołu ostrego brzucha. Nazwa ta odnosi się do jednostek chorobowych, które może pokonać tylko interwencja chirurgiczna. Może to być zator jelit, zapalenie wyrostka robaczkowego, wgłobienie (występuje u dzieci) lub zapalenie otrzewnej - powikłanie występujące np. przy zapaleniu wyrostka robaczkowego, przewlekłej obstrukcji jelita, czy nowotworach. Nie trzeba chyba dodawać, że w XIX wieku oraz wcześniej z tego powodu po prostu umierano. Ból brzucha może też być spowodowany zatruciem, lub ostrym nieżytem zakaźnym żołądka lub jelit. Te choroby też czasami kończyły się zejściem. Coelus - kolka, zapisywana była dość często jako powód śmierci wśród dzieci oraz osób starszych. Kolka to charakterystyczny i łatwy do rozpoznania ból odczuwany przy niedrożności lub obstrukcji przewodów: trawiennego, moczowego lub żółciowego; jest to ból występujący często przed powstaniem zespołu brzusznego i śmierci. 

Dolor pectoris (ból klatki piersiowej) w większości przypadków prawdopodobnie był spowodowany zawałem (atakiem serca). Inne powody to zapalenie opłucnej (często przy zapaleniu płuc, które jest z reguły bezbolesne), lub zator płucny. Zarówno zawał jak i zator płucny mogą spowodować śmierć nagłą; zapalenie opłucnej raczej nie.

Czasami podawano jedynie, że śmierć była subita - nagła. Nagłą śmierć może spowodować parę jednostek chorobowych: atak lub zastój serca, wylew krwi do mózgu, zator płucny lub pęknięcie aorty. Obecnie wszystkie te choroby występują bardzo często jako że są to powikłania miażdżycy - przerażającej w swej skali epidemii XX i XXI wieku. W poprzednich wiekach nasi chłopscy przodkowie nie spożywali takiego samego jedzenia co obecnie, ciężej pracowali fizycznie, nie byli tak otyli; być może wśród warstw uprzywilejowanych, gdzie jadano obficie a tłusto i ruszano się mniej, miażdżyca występowała częściej. Wśród warstw najniższych nagłe zgony prawdopodobnie spowodowane były innymi jednostkami chorobowymi, z którymi współcześni lekarze spotykają się rzadziej. Były to prawdopodobnie wady wrodzone układu krwionośnego i serca lub wady wrodzone centralnego układu nerwowego. Niestety, chyba nie uda nam się ustalić co - oprócz wypadków - powodowało nagłą śmierć u naszych przodków.

Zapis cholera oprócz choroby zakaźnej (patrz niżej) może oznaczać także żółtaczkę. Żółtaczka to objaw przewlekłego lub ostrego zapalenia wątroby (iecur /jecur) lub zatoru dróg żółciowych. Ostre z reguły mija (jeśli nie zabija) lub przechodzi w przewlekłe; natomiast przewlekłe często prowadzi do marskości wątroby. Żółtaczkę spotykamy także przy nowotworach wątroby (pierwotnych lub przy przerzutach) lub trzustki i przy niektórych chorobach zakaźnych (wirusowych lub malarii).

Hydrops (hydropsis / hidropsis)czyli wodna puchlina może być spowodowana marskością wątroby, przewlekłym lub ostrym zapaleniem nerek, lub też mogła wystąpić w ostatnim stadium niewydolności mięśnia sercowego. Na hydrops można też umrzeć z powodu sepsji wtórnej: opuchlizna czy też jakiekolwiek zgromadzenie płynów w tkankach to raj dla bakterii; w epoce przedantybiotykowej tego typu choroby zakaźne były śmiertelne. Czasami zapisywano dokładniej hidropsis ventris - puchlina brzuszna.

Tussis czyli kaszel także był podawany jako powód śmierci. Lecz kaszel ten mógł być spowodowany gruźlicą (consumptio), zapaleniem płuc (inflammatio pulmonari), rozedmą płuc lub astmą oskrzelową (asthma). Jeżeli zapisano consumptio lub phthysis, to była to gruźlica. Ale wcześniej słowo phthysis oznaczało ogólnie chorobę wyniszczającą (podobnie jak polskie słowo suchoty). Do takich należy rak, przewlekłe choroby zakaźne (m. in. właśnie gruźlica), lub też przewlekle choroby reumatyczne. Z czasem jednak phtysis stała się jednoznaczna z gruźlicą. Dyspnea (duszności) mogły być spowodowane zapaleniem płuc, astmą oskrzelową, gruźlicą, rakiem płuc czy też niewydolnością mięśnia sercowego.


Choroby układu nerwowego.

Dolor capitis - ból głowy, podany jako powód śmierci to objaw, a nie jednostka chorobowa. Mógł być spowodowany wylewem krwi lub zatorem, wirusowym lub bakteryjnym zapaleniem opon mózgowych lub samego mózgu (inflammatio cerebri), nowotworem lub też nawet zapaleniem zatok czołowych. Jeżeli podane było, że był ten ból subitus (nagły) to raczej wylew lub zator. Zaburzenie świadomości (delirium) mogło być spowodowane albo chorobą zakaźną centralnego układu nerwowego lub też wysoką gorączką (patrz: febris).

Paralysis (paraliż) mógł występować na podstawie choroby centralnego układu nerwowego. Najczęstszym powodem był prawdopodobnie zator albo udar mózgu, czasami zapisywany jako apopleksja. Z reguły na apopleksję umierało się od razu, natomiast paraliż mógł trwać latami.

Convulsio to drgawki: objaw padaczki czyli epilepsji; a morbus comitialis - padaczka, epilepsja. Czasami zapisywano atak epilepsji jako ictus lub z francuska jako grand mal, czasami błędnie tłumaczonej jako "wielka choroba". Osoba chora na padaczkę może umrzeć gdy konwulsje trwają zbyt długo powodując zaburzenia oddychania lub gdy spowodują zadławienie (śliną lub wymiocinami). Ale drgawki mogą też wystąpić w przypadku chorób zakaźnych układu nerwowego (zapalenie opon mózgowych, zapalenie mózgu) lub przy wylewie krwi do mózgu, udarze lub raku mózgu. Drgawki występują też w końcowym stadium tężca, choroby, która w przeszłości występowała bardzo często na wsiach.


Choroby nowotworowe.

Przed wiekiem XX prawdopodobnie każdy guz (tumour , massa) czy też narośl (tuber) uważano za raka. Jako powód śmierci podawano cancer (rak), czasami z dodatkiem narządu. Niestety, w tamtych czasach nie można było wystawić diagnozy raka narządów wewnętrznych - a tenże, zanim spowodował śmierć, mógł występować w wielu postaciach i formach, z różnymi objawami. Nie wiadomo też czy guzy uważane za powód śmierci były nowotworami pierwotnymi czy też przerzutami.


Kolejny rozdział to: III. Pestis czyli Choroby zakaźne.

Menu skrótów:

Copyright © Małgorzata Nowaczyk



.: Powrót do działu Dlaczego i Na Co Umierali Przodkowie Nasi :: Powrót do spisu działów :.