III. Pestis czyli Choroby zakaźne
.: Data publikacji 30-Wrz-2003 :: Odsłon: 14774 :: Recenzja :: Drukuj aktualną stronę :: Drukuj wszystko:.
Pestis czyli Choroby zakaźne

Doc. dr hab. n. med. Małgorzata J.M. Nowaczyk
Departments of Pathology & Molecular Medicine and Pediatrics McMaster University


III. Pestis czyli Choroby zakaźne.

Ostre choroby zakaźne prześladowały naszych przodków, zwłaszcza biedotę wiejską i miejską. W przeszłości były one głównym powodem śmierci nawet poza czasami epidemii. Epidemie cholery, duru plamistego (typhus) [Przykład - Typhus], ospy prawdziwej (variola) oraz wietrznej (varicella) często dziesiątkowały wioski; wśród dzieci największe spustoszenie powodowały biegunka zakaźna (dissinteria), koklusz (thussis), dyfteryt (diphteria), odra (rubeola), różyczka (rubella) i szkarlatyna (scarlatina). Nie wspomnę już o epidemiach dżumy (pestis), które zdziesiątkowały Europę na przestrzeni wieków, lecz trochę zanikły w XIX i XX wieku.  Wirusowe choroby z wysypką, spotykane u małych dzieci występujące pod nazwą "pytocie" lub "fryzle" bywały zapisywane po polsku lub po łacinie (papulis, papula). I oczywiście perfrictio - przeziębienie także powodowało zejścia wśród niemowląt i dzieci. Croup (krup) to wirusowy nieżyt gardła i nagłośni, także często występujący u dzieci. Jako powód śmierci podawano też pituita ­- katar lub flegma górnych dróg oddechowych. Influzenza (grypa) spowodowała tysiące zejść w epidemiach, przede wszystkim podczas pandemii w latach 1915-1919.  Zimnica (febris) występowała dość często, zwłaszcza na terenach bagiennych i pojezierzach.

Ale słowo febris oznacza po prostu gorączkę, która mogła być spowodowana też innymi obłożnymi chorobami zakaźnymi (np. gruźlicą) lub chorobami reumatycznymi. Także choroby nowotworowe, zwłaszcza narządów limfatycznych, oraz daleko posunięta choroba nowotworowa z przerzutami powodują napady gorączki czasami bez innych objawów. Febris callida (przewrotna), f. hectica (trawiąca, hektyczna) lub f. maligna (złośliwa) to obrazowe nazwy przewlekłej wysokiej gorączki, która może być spowodowana chorobami zakaźnymi i która doprowadza do śmierci. F. nervosa to wysoka gorączka, która może spowodować atak padaczki zwłaszcza u małych dzieci, a u dorosłych zamroczenie lub delirium. F. stomachi to ostry nieżyt żołądka przy którym często występuje gorączka. F. putrida to gorączka związana z zakażeniem organizmami beztlenowymi, które powodują bardzo nieprzyjemne zapachy spowodowane rozkładem organizmu (np. gangraena - zgorzel, gangrena); ponieważ beztlenowce zamieszkują oba końce układu trawiennego więc f. putrida często występowała po porodzie. Wtedy też nazywano to f. puerperia.

Choroby zakaźne układu trawiennego często występowały w miniepidemiach obejmujących jedną lub więcej sąsiednich wiosek [Przykład - Typhus]. Cholera [Przykład - Epidemia cholery], dur, dur plamisty czyli tyfus (typhoid), czerwonka (dissinteria , flusor lub fluxor sanguineus) to choroby przenoszone przez wodę zanieczyszczoną odchodami ludzkimi lub bydlęcymi. A że w przeszłości warunki sanitarne były temu bardzo przydatne, nic więc dziwnego, że czasami na cholerę czy też dur brzuszny wymierało pół wsi. Choroby te najczęściej powodowały śmierć u najsłabszych: niemowląt, dzieci, starców lub osób obłożnie chorych. Cholerine może odnosić się do łagodnej formy cholery azjatyckiej, lecz częściej była to nazwa dawana łagodnej biegunce niemowląt. Niestety, w odpowiednich (lub raczej nieodpowiednich) warunkach cholerynka mogła też spowodować śmierć niemowląt.

Inną chorobą zakaźną grasującą w przeszłości była gruźlica. Przenoszona drogą kropelkową najczęściej atakuje płuca, lecz inne narządy wewnętrzne nie są na nią odporne. Węzły chłonne, kości (a właściwie okostna), jelita, otrzewna, opony mózgowe to tylko niektóre z narządów wewnętrznych, które mogą być zaatakowane. Scrofula to gruźlica szyjnych węzłów chłonnych powodująca ich powiększenie, zaczerwienienie oraz pęknięcie na powierzchnię skóry z ropiejącym, nie gojącym się wrzodem. Ze scrofulą można jednak było żyć nawet dość długo, bo bakterie wydostawały się na zewnątrz nie powodując dużych zmian chorobowych w organizmie, zapobiegając rozejściu się drobnoustrojów po całym organizmie. Gdy gruźlica zaatakowała kości kręgosłupa często tworzył się garb, tzw. gibba albo gibbus .

W wieku XVIII, w wiosce podkarpackiej znalazłam epidemia podaną jako powód śmierci; lecz nie podano jakiej choroby była ta epidemia (sic!) [Przykład - Epidemia]. Zapewne można by to ustalić odszukując inne źródła informacji o chorobach w tamtych okolicach w danym roku.  Epidemie chorób zakaźnych, ich zasięg, śmiertelność i wpływ na społeczeństwo to zbyt obszerny temat jak na niniejsze opracowanie; dla zainteresowanych podaję pozycje książkowe [patrz: Literatura].


Kolejny rozdział to: IV. Multiplicatio czyli Choroby okołoporodowe i choroby dzieci.

Menu skrótów:

Copyright © Małgorzata Nowaczyk



.: Powrót do działu Dlaczego i Na Co Umierali Przodkowie Nasi :: Powrót do spisu działów :.