Żeliwne krzyże na cmentarzach parafii Szestno / Seehesten, Jacek Cieczkiewicz
.: Data publikacji 22-Wrz-2003 :: Odsłon: 12684 :: Recenzja :: Drukuj aktualną stronę :: Drukuj wszystko:.
INWENTARYZACJA

ŻELIWNE KRZYŻE NA CMENTARZACH PARAFII SZESTNO / SEEHESTEN

CZYLI MOJA DROGA DO SZESTNA

W 1997 roku spędzaliśmy z żoną i córką urlop w ośrodku campingowym w Świętej Lipce (Heiligelinde), słynnym na Warmii centrum kultu Maryjnego. Ponieważ w tych stronach byliśmy pierwszy raz, czyniliśmy bliższe i dalsze wypady dla poznania regionu. Region jest tu oczywiście pojęciem umownym, ponieważ jest to pogranicze Warmii (Ermland) i Mazur (Masuren).

Droga zawiodła nas i do Szestna (Seehesten). W XIV wieku powstał tu krzyżacki zamek, z którego do dziś przetrwał tylko fragment ściany skrzydła północnego. Na podzamczu znajdował się największy młyn w państwie krzyżackim. W bezpośrednim sąsiedztwie zamku lokowano w 1401 roku dzisiejsze Szestno (Seehesten). Przywilej lokacyjny wydał ówczesny komtur Bałgi (Balga), późniejszy wielki mistrz Ulrich von Jungingen. Właśnie tu, w Szestnie, znaleźliśmy absolutną perłę tych stron, a mianowicie przepiękny gotycki kościół o prostej bryle z masywną wieżą. Dzięki życzliwości nieżyjącego już pana Banasiaka – ówczesnego sołtysa i kościelnego w jednej osobie mogliśmy poznać historię kościoła i przyjrzeć się jednolitemu XVII-wiecznemu wnętrzu. Jednocześnie okolica jest wyjątkowo piękna - jeziora wśród wysokich wzgórz. To zdecydowało, że dwa lata później urlop postanowiliśmy spędzić właśnie w Szestnie.

Tak naprawdę, moje zainteresowanie historią Szestna zaczęło się od zobaczenia na przykościelnym cmentarzu zespołu żeliwnych krzyży z XIX wieku. Jako niedoszły odlewnik byłem zafascynowany ich niezwykle precyzyjnym wykonaniem i jakością żeliwa. I tak zaczął się okres nazwany przez moją żonę trzema latami urlopów na cmentarzach.

A potem... Potem była już tylko fascynacja historią tej wsi. Poznawanie ludzi związanych z nią tu na miejscu, w Niemczech i za oceanem. Ludzi naprawdę sympatycznych. Ludzi szukających pomocy i ludzi bezinteresownie dzielących się swoją wiedzą. Tak zawiązała się i nasza przyjaźń z tutejszym proboszczem Sylwestrem Progorowiczem - wspaniałym księdzem nie mającym w sobie nic z funkcjonariusza kultu i jednocześnie świetnym facetem. Tu też co roku zjawia się grupa miłych, młodych ludzi - archeologów z Uniwersytetu Warszawskiego pod wodzą szefa Ekspedycji Galindzkiej doktora Wojtka Wróblewskiego.

Jednym z owoców moich zainteresowań jest inwentaryzacja krzyży na wszystkich cmentarzach dawnej luterańskiej parafii w Szestnie. Zdarzały się niestety momenty bardzo przykre. Pytanie: „Czy zachował się...?” i zgodna z prawdą odpowiedź, że nie i konieczność poinformowania, że cmentarz nie zniszczał przez upływ czasu, że nie zdemolowały go dwie wojny światowe, ale został zdewastowany przez moich rodaków. Na szczęście były i chwile wzruszające, kiedy na kolejne pytanie „Czy zachował się...?” wysyłałem zdjęcie grobu i dostawałem odpowiedź, że rodzice pytającej płakali patrząc na nie. Czy warto było robić tę inwentaryzację? Myślę, że te wakacje „na cmentarzach” warte były choćby tej jedynej chwili wzruszenia.


Na położonym opodal kościoła w Szestnie cmentarzu zachował się zespół szesnastu żeliwnych krzyży z lat 1813 - 1901. Jest to, chyba największa grupa takich krzyży w całej okolicy. Jeszcze nie tak dawno było ich więcej, lecz kilka zostało zniszczonych i oddanych na złom. Sprawą zajęła się prokuratura, a winny został ukarany, ale to już zupełnie inna historia. Pięć krzyży stoi na najstarszej części cmentarza obwiedzionej kamiennym murem. Są to krzyże od IX do XIII. Od pozostałych różnią się bardzo prostą formą. Inne są neogotyckie, a dwa są zdecydowanie odmienne w swej dekoracyjności.

Wszystkie krzyże z Szestna (Seehesten) i okolic charakteryzują się nie tylko elegancją formy, lecz i bardzo wysokim poziomem techniki odlewniczej. Wszystkie wykonano z dużą precyzją, o czym może świadczyć bardzo ostry rysunek liter w napisach. Gdyby nie znaczne rozmiary krzyży, można by je uznać za odlewy kokilowe, a nie typowe odlewy w formach ziemnych. W czasie porządkowania kwatery z krzyżami I - IV odkryłem krzyż oznaczony numerem XVI, który, sądząc po zaawansowaniu korozji, od wielu lat był przykryty cienką warstwą ziemi.

Na prawie wszystkich cmentarzach ewangelickich na tym terenie, groby należące do zmarłych pochodzących z jednej rodziny z reguły zostały otoczone kutymi płotkami tworzącymi niewielkie kwatery rodzinne. Sztachetki w tych ogrodzeniach zakończone są żeliwnymi grotami (wszystkie i wszędzie według jednego wzoru). Takie same groty spotyka się również w wielu ogrodzeniach wokół kościołów. Na niektórych z ogrodzeń zachowały się owalne tablice z nazwiskiem rodziny. Czasem, zapewne w przypadku rodzin uboższych, tablice te zastępowały krzyże. Trzy z takich tabliczek zachowały się w Szestnie. Każdy z typów krzyży (neogotyckie są w dwu wariantach nieznacznie różniących się w szczegółach) i oba typy grotów z ogrodzeń powtarzają się na rozległym obszarze - w układzie południkowym od Szestna (Seehesten) po Barciany (Barten) (krzyżacki zamek i gotycki kościół naprawdę wart zwiedzenia) i Srokowo (Drengfurth), co daje około czterdzieści kilometrów. Zaciekawił mnie producent krzyży zaopatrujący tak rozległy rynek zbytu w wysokiej jakości wyroby - producent o znacznym doświadczeniu i dysponujący zapleczem o charakterze fabrycznym, a nie rzemieślniczym. Zastanawiałem się, czy nie istniała na tym terenie odlewnia. Niektóre z krzyży są sygnowane “Lentz - Rastenburg” (Kętrzyn). Kętrzyn (Rastenburg) jest ponadto usytuowany dokładnie w środku opisanego obszaru. Jak często bywa, pomógł przypadek. Odwiedziliśmy muzeum w kętrzyńskim zamku i dokładnie czytaliśmy podpisy pod starymi zdjęciami. Okazało się, że jedno z nich przedstawia budynek, nie odlewni, a założonej w sześćdziesiątych latach XIX wieku fabryki maszyn rolniczych, której udziałowcem był niejaki Lentz. Zapewne fabryka upadła bezpośrednio po pierwszej wojnie światowej, ponieważ w latach dwudziestych jej budynek został adaptowany do celów mieszkalnych. Fabryka mieściła się przy obecnej ulicy Chopina i budynek ten istnieje do dziś. Jest pewne, że zakład ten istniał, w jakiejś innej zapewne formie, również w pierwszej połowie XIX wieku, czego dowodzą zachowane z tego okresu krzyże.

Krzyże na cmentarzu w Szestnie (Seehesten)i te rozproszone na innych cmentarzach warte są uznania ich za obiekty zabytkowe - nie w sensie formalnoprawnym (w takim już zapewne są), a jako dokument. To, na ogół jedyne, wspomnienie o minionych czasach i o ludziach, którzy tu żyli, pracowali i umierali. Napisy świadczą swoim ciepłem, że również kochali się - np. napis na krzyżu S-VI: „Tu spoczywa mój kochany mąż i nasz dobry ojciec ...” lub na krzyżu S-IX: „Miejsce spoczynku naszej wiernej, niezapomnianej Matki ...”. Faktem jest, że tutejsze parafie, z reguły nie należą do bogatych. W tej sytuacji, biorąc również pod uwagę, iż prawidłową konserwację metalu trudno przeprowadzić bez udziału fachowca, pomoc powinien okazać Wojewódzki Konserwator Zabytków, a może również rozproszeni po świecie potomkowie tych, którzy pod tymi krzyżami spoczywają.

Wszystkim odwiedzającym Mrągowo (Sensburg) radzę dołożyć jeszcze tylko pięć kilometrów w stronę Kętrzyna (Rastenburg). Pani z kiosku z gazetami z przyjemnością otworzy Wam kościół i opowie o jego historii. Jadący przez Mrągowo (Sensburg) do Świętej Lipki (Heiligelinde) nadłożą trochę drogi. To, co zobaczycie w Szestnie (Seehesten) naprawdę jest warte tych kilku kilometrów. Kościół jest od kilku lat w trakcie prac konserwatorskich, więc pamiętajcie o wrzuceniu paru groszy do skarbonki. Z Szestna (Seehesten) można jechać do Świętej Lipki dalej drogą na Kętrzyn (Rastenburg) skręcając w lewo w Wilkowie (Wilkendorf). Zobaczycie wtedy wart tego zamek w Bezławkach (Bäslack).

INWENTARYZACJA KRZYŻY I TABLICZEK NA CMENTARZACH PARAFII SZESTNO

SZESTNO
SEEHESTEN

KRZYŻ I

KREUZ I

front

Vorderseite

ELISABETH RUDOLFF

verwittwete BOGDAHN geb. THOM [ASCZ(?)K]

geb.d. 10 October 1784 gest.d. 10 April

1865

tył

Rückseite

Sanft ruhe ihre Asche

Sygnatura

Signatur

Lentz - Rastenburg

KRZYŻ II

KREUZ II

front

Vorderseite

CARL RUDOLFF

geb.d. 10 Dezember 1796

gest.d. 26 Juli 1865

tył

Rückseite

Ruhe in Frieden

Sygnatura

Lentz - Rastenburg

KRZYŻ III

KREUZ III

front

Vorderseite

RUDOLPH GOTTHARD

KUCKEL

geb.d. 22 Maerz 182(6?) gest.d. 2 September

1859

tył

Rückseite

Im Leben die Liebe

Im Tode das Leben

Sygnatura

Signatur

Lentz - Rastenburg

KRZYŻ IV

KREUZ IV

front

Vorderseite

Hermann Stobbe

geb.d. 1.Septbr.1832. gest.d. 2. Febr.1901

tył

Rückseite

Des Herrn Rat(h) ist wunderbar

aber er führet es herrlich hinaus

KRZYŻ V

KREUZ V

front

Vorderseite

Hier ruht unsere liebe Mutter

REGINE SOKOLOWSKY geb. Cemper

geb.d. 3(?).Maerz 1823

gest.d.18.Dezember 1890.

Ruhe sanft in Gottes Frieden


KRZYŻ VI

KREUZ VI

front

Vorderseite

Hier ruht

mein lieber Mann und unser gute Vater

GOTTLIEB SOKOLOWSKY

*d. 11.Juni 1819 + d.1.Maerz 1880.

tył

Rückseite

Das Gedaechtnis der

Gerechten bleibt im Segen

KRZYŻ VII

KREUZ VII

front

Vorderseite

Marie Idziek

geb. Knobbe

tył

Rückseite

Geb. den 30. Novbr. 1790

gest. den 25. Mai 1858

KRZYŻ VIII

KREUZ VIII

front

Vorderseite

Adam Iteck

tył

Rückseite

Geb. den 16 September 1797

gest. den 13 Mai 1865

KRZYŻ IX

KREUZ IX

front

Vorderseite

Ruhestaette unserer treuren

unvergestlichen Mutter

Johanna v: Dershan geb. v: Glaser

tył

Rückseite

Geboren den 29. Juli 1780

gestorben den 24. Juli 1843

KRZYŻ X

KREUZ X

front

Vorderseite

Karl Mich. Pawlik

geb. d. 29. Septbr. 1779

gest. d. 8. August 1813

tył

Rückseite

Seelig sind die Todten, die

in dem Herrn ruhen

KRZYŻ XI

KREUZ XI

front

Vorderseite

Ruhestaette des Pfarrers

L. GLODKOWSKY

tył

Rückseite

geb. den 16ten Januar 1806

gest. den 3ten September 1864


KRZYŻ XII

KREUZ XII

front

Vorderseite

Ihrer geliebten Mutter Charlotte

Pawlik geb: (B?V?H?)art, geb: d:

30 Mai 1786, gest: d: 27 Mai 1840

tył

Rückseite

Liebe und Sorge für die Ihrigen

war ihre Tagewerk

KRZYŻ XIII

KREUZ XIII

front

Vorderseite

Ihrem geliebten Vater dem Superin=

tendenten Leopold Pawlik geb: d 16

Febr. 1769, gest: d 19 Febr. 1845

tył

Rückseite

Er hat gearbeitet und ist nicht

müde geworden.

KRZYŻ XIV

KREUZ XIV

front

Vorderseite

DANIEL THOMASZIK

geb.d. 17. October 1808

gest.d. 1. Mai 1880.

tył

Rückseite

Selig sind die Toten

die in dem Herrn sterben.

KRZYŻ XV

KREUZ XV

front

Vorderseite

Pfarrer (na doczepionej tabliczce z blachy - w VIII.2000 tabliczka luzem leży na ramieniu krzyża)

ERNST OTTO CASPAR

geb.d. 30. October 1832

gest.d. 2. August 1901

tył

Rückseite

Christus ist mein Leben

und Sterben ist mein Gewinn

Phil.1.21.

KRZYŻ XVI

KREUZ XVI

front

Vorderseite

HEINRIETTE STOBBE

geb. RUDOLFF verw. KUCKEL

geb.d.29. Septbr. 1827 gest.d. 16. Mai

1885.

tył

Rückseite

Des Herrn Rath ist wunderbar

Aber er führet es herrlich hinaus

Jes.28.29

Sygnatura

Signatur

Lentz - Rastenburg

TABLICZKA A

TAFEL A

Hier ruhet in Gott

Esther Kulina

geb.d. 25. Febr. 1840

gest.d. 31. Dezbr. 1907

TABLICZKA B

TAFEL B

Hier ruht in Gott

Julius Kulina

geb.d. 11. Juni 1834

gest.d. 2. April 1912

TABLICZKA C

TAFEL C

Erbbegräbnis

der Familie

Gottlieb Sokolowsky

 

WYSZEMBORK
WEISSENBURG

KRZYŻ I

KREUZ I

front

Vorderseite

WILHELM OLSCHEWSKI

*: 20 Juni :1828

+:23 Novbr :1887

nehst. seinen

Kindern.

WILHELM.

RICHARD.

KARL.

ADOLPH.

BERTHA.

FRIEDERIKE.

MARIE.

und

EMMA.

tył

Rückseite

Ruhet sanft

KRZYŻ II

KREUZ II

front

Vorderseite

Hier ruhen

in Gott

RAPHAEL OLSCHEWSKY

und seine Frau HELENE geb. ZIEMECK.

Sygnatura

Signatur

Lentz - Rastenburg

KRZYŻ III

KREUZ III

front

Vorderseite

Hier ruht

in Gott

MARIE MEDING

geb. PLATZEK

geb.d.15.Juni.1828 gest.d.13.Juni 1894.

KRZYŻ IV

KREUZ IV

front

Vorderseite

hier ruht in Gott

Altsitzer FRIEDRICH KELBG

aus Weif(?)senburg.

TABLICZKA A

TAFEL A

Ruhestätte

Der Gasthofbesitzer

Fam. Olschewski

" Wlotzka

1933

TABLICZKA B

TAFEL B

Ruhestaette

der

Familie KOSCHOREK

1891.

TABLICZKA C

TAFEL C

Ruhestätte

der

Familie Grigowski

GRÓB 1

GRAB 1

TU SPOCZYWA W BOGU

GUSTAW

OLSCHEWSKI

*12.9.1861+30.12.1946

GRÓB 2

GRAB 2

TU SPOCZYWA W BOGU

AMALIE

OLSCHEWSKI

GB. PAUL

*10.10.1863

+29.6.1938

GRÓB 3

GRAB 3

Hier ruht in Gott

unsere liebe Mutter

Schwieg. u. Großmutter

Marie Schledz (?)

*19.3.1870

+28.2.1927

GRÓB 4

GRAB 4

HIER RUHEN UNS. LIEBEN

VATER UND MUTTER FUNK

 

CHRISTIAN

AMALIE

 

 

*12.11.1883

geb. SCHIDLINSKI.

 

 

+7.7.1955

*3.9.1883

 

 

 

+11.5.1947

 

RUHET IN FRIEDEN

GRÓB 5

GRAB 5

MELITA

GRIGOWSKI

GEB. KOPKA

*7.7.1936

+15.7.1965

RUHE SANFT

GRÓB 6

GRAB 6

HIER RUHT IN GOTT

UNSER LIEBER VATER

SCHWIEGERVATER UND

OPA

HERMANN

CZYGAN

24.9.1887

8.7.1960

GRÓB 7

GRAB 7

HIER RUHT IN GOTT

MEINE LIEBE FRAU. GUTTE

MUTTER.SCHWIGER-OMA

LUISE CZYGAN

geb. GISCHK

*3.2.1889

+8.8.1955

GRÓB 8

GRAB 8

HIER RUHT IN GOTT

UNSERE LIEBE GUTE MUTTER

SCHWIEGERMUTTER-OMA

FRIEDA SCHÄFER

geb. DZEYK(?)

*27.11(?).19009.

+3.7(?).1977

Ruhe sanft

GRÓB 9

GRAB 9

HIER RUHT IN GOTT

UNSER LIEBER VATER

SCHWIEGERVATER - OPA

reszta napisu nieczytelna

Der Rest der Aufschrift ist unlesbar

GRÓB 10

GRAB 10

Hier ruhet in Frieden

Obertraßennmeister

Thomas Wiemer

*3.Januar.1879

+11.Juni.1945

Die Liebe höet nimmer auf

GRÓB 11

GRAB 11

AUGUSTE

KRUSKA

GEB. KULLAK

*3.1.1867

+26.3.1933

GRÓB 12

GRAB 12

HELMUT

KRUSKA

*23.11.1947

+27.9.1966

DREWNIANY KRZYŻ Z BLASZANĄ TABLICZKĄ

KREUZ AUS HOLZ MIT TAFEL AUS BLECH

S.P.

AUGUSTA

SKUPCH

ur. 6-12-1873

zm. 22-09-1963

Pokój

jej duszy

KRZYŻ ŻELAZNY Z BLASZANĄ TABLICZKĄ

EISERN KREUZ MIT TAFEL AUS BLECH

GUSTAW

TUCHLINSKI

? 1968(?)p(?)

 

BOŻE
BOSEMB

KRZYŻ KUTY Z BLASZANĄ TABLICZKĄ

GESCHMIEDED KREUZ MIT TAFEL AUS BLECH

nieczytelna

unlesbar

TABLICZKA

TAFEL

Carl u.Amalie Reinke

geb.Böhnke

geb.9.Juli.1843.gest.15.Octb.1898

geb.28.Juli1828.gest.30.Septbr.1902

 

RYDWĄGI
RUDWANGEN

KRZYŻ I

KREUZ I

front

Vorderseite

Im Frieden Gottes ruhet

ANDREAS PORRMAN

geb. 1794 gest. 1869

tył

Rückseite

Hier ruhet

sanft

ANTONIE PORRMAN geb. Steiner

Geliebt von den ihrigen bis übers Grab

geb.d. 13 Septbr. 1847 gest.d. 6 Mai 1872

KRZYŻ II

KREUZ II

front

Vorderseite

JOHAN PORRMANN

geb.d. 1 Maerz 1830

gest.d. 24 Mai 1870

KRZYŻ III

KREUZ III

front

Vorderseite

..r ruhen in Gott meine Vielgeliebten Elt...

 

...COB FABIAN

DOROTHEA FABIA...

 

 

...d. 11. Febr. 1811

geb. PORRMANN

 

 

...t.d. 4. Apr. 1892

d. 10. Febr. 1827 ...

 

tył

Rückseite

Ruhet Sanft in Gottes Frieden

KRZYŻ IV

KREUZ IV

front

Vorderseite

Hier ruhet in Gott

AUGUSTE GEHRMAN geb Bor...

geb.d. 11.Novbr.1857

gest.d. 17. Mai.1896

tył

Rückseite

Zu früh getrennt

in Liebe ewig verbunden

KRZYŻ V

KREUZ V

front

Vorderseite

brak tabliczki

es gibt die Tafel nicht

tył

Rückseite

... früh getrent

... Liebe auf ewig verbunden

KRZYŻ VI

KREUZ VI

front

Vorderseite

ANNA PAUL

geb. WELZ

geb.d. 4. Maerz 1804.

gest.d. 26. Januar 1896.

tył

Rückseite

Treunung ist unser Los

Wiedersehen unsere Hoffnung

KRZYŻ VII

KREUZ VII

front

Vorderseite

Hier ruht

in Gott

mein

Lieber Man und unser guter Vater

BARTHOLOMAEUS PORMANN

geb.d. 30. September 1821 gest.d. 12

Februar

1887.

tył

Rückseite

Ruhe sanft in Gottes Frieden

KRZYŻ VIII

KREUZ VIII

front

Vorderseite

 

tył

Rueckseite

Ruhe sanft in Gottes Frieden

TABLICZKA A

TAFEL A

HIER

RUHET IN GOTT

LOUISE GERSS.

geb. RAFALCZYK

geb.d. 18. AUG. 1824

gest.d. 11. JULI. 1865

TABLICZKA B

TAFEL B

Erbbegraebniss

der Familie

OTTO PAUL

PRZEWRÓCONY KAMIEŃ

STUERZENER STEIN

HERMANN ROHDE

reszta napisu nieczytelna

Der Rest der Aufschrift ist unlesbar

 

KIERSZTANOWO
KERSTINOWEN

KRZYŻ I

KREUZ I

front

Vorderseite

Karl Niklas

* 20. November 1815, + 12. Februar 1901

Wilhelmine Niklas , geb. Kosanowitz,

* 16 Juli 1816, + 1 April 1872

KRZYŻ II

KREUZ II

front

Vorderseite

Hier

ruhet

in Gott

Wilhelmine Paul

Geb. Glowienka

geb.d. 29 April 1854. gest.d. 24 Juni 1909

tył

Rückseite

In Gottes Ratschluss steht geschrieben

es sehn sich wieder die sich lieben!

KRZYŻ III

KREUZ III

front

Vorderseite

Friedrich Paul

geb.d. 15. Jan. 1844. gest.d. 26. Dezbr. 1899

tył

Rückseite

Dein Wille geschehe

KRZYŻ IV

KREUZ IV

front

Vorderseite

Hier

ruht

in

Gott

der Königl. Steuerbeamte

Fritz Paul

geb.d. 13. Maerz 1869 | gest.d. 23. Septbr. 1907

tył

Rückseite

Zu früh bist du von uns geschieden

Ruhe in Frieden!

 

UWAGA: do inwentaryzacji dołączyłem te groby, na których napisy są już słabo czytelne

 

Szestno - Warszawa, lipiec 1999 - sierpień 2001

 

Jacek Cieczkiewicz

 

 




Spis treści rozdziału "Praca genealoga na cmentarzu" Poradnika GenPol-u:



Copyright © Jacek Cieczkiewicz


.: Powrót do działu Praca genealoga na cmentarzu :: Powrót do spisu działów :.