Porady - Zapisy dat w księgach parafialnych


W większości ksiąg parafialnych z wieku XVII oraz XVIII oraz z początków wieku XIX występują zapisy narracyjne (zobacz Chrzest Marianny Rogalskiej). Zależy to od pochodzenia ksiąg: w Wielkopolsce mamy księgi z zapisami narracyjnymi aż do niemal połowy XIX wieku, podczas gdy w Galicji księgi z XVIII wieku są formatu kolumnowego Liber Natorum (zobacz Liber Natorum). W księgach z zapisami narracyjnymi całe daty, łącznie z rokiem, napisane są słownie po łacinie. Czasami rok podany jest cyfrą jako nagłówek parę kartek wcześniej (zobacz Anno Domini 1738), z następującymi pod nim nagłówkami nazw miesięcy, z datami dni przy poszczególnych zapisach. Trzeba w takim przypadku przewertować księgę do tyłu aby znaleść odpowiedni zapis roku i miesiąca. Można też spotkać formułki: "Diem quid supra", "w dniu jak wyżej" albo "anno ut supra" "w roku jak wyżej" czyli trzeba przeczytać zapis powyżej tego, który nas interesuje (zobacz Chrzest Marcina Koperka).

W księgach parafialnych z drugiej połowy wieku XIX oraz w kopiach ksiąg metrykalnych robionych dla archiw diecezjalnych lub archidiecezjalnych rok jest zapisany w formie cyfrowej na górze każdej strony (zobacz Chrzest Jakóba Nowaczyka). Dzień podany jest w formie cyfrowej, nazwy miesięcy oraz określenie czasu podawane są po łacinie. W wypadku godziny jest to często forma skrótowa.

Przykład 1. Łaciński zapis daty.
"Anno Domini millesimo sescentisimo octogestimo septimo et die decimo quarto mensis junii" -- Roku pańskiego tysiąc sześćset osiemdziesiątego siódmego dnia czternastego miesiąca czerwca.

Końcówka -o przy liczbie określającej rok jest wynikiem nuetralnego rodzaju rzeczownika "rok" w łacinie (w języku polskim jest to rodzaj męski). Junii to dopełniacz od Junius, czyli czerwiec. Dokładna forma nie jest ważna pod warunkiem, że rozpoznamy człon słowa i nie pomylimy go z "Julii" czyli "lipca". Spójnik "et" czyli "i" w orginale łacińskim jest pominięty w tłumaczeniu na polski.

Przykład 2. Formy skrótowe miesięcy
Vicesimus septimus 9bri (lub 7bri, lub Xbri, itd. patrz nazwy miesięcy) -- Dwudziestego siódmego listopada (września, grudnia). (zobacz Chrzest Marcina Koperka)

Forma miesiąca kończy się na --bri, bo jest to dopełniacz nazwy miesiąca (września)

Przyład 3. Zapis godziny urodzin.
W księgach metrykalnych zaboru pruskiego zapisywano godzinę narodzin.
Przykłady:
8 vesp., albo vespere, albo vesperósma wieczorem
10 mano, albo man, albo manedziesiąta rano
11 nocte, albo nocem, albo noc.,jedenasta w nocy
2 post merid, albo PM, albo post meridiemdruga po południu
(zobacz Chrzest Jakóba Nowaczyka)

Copyright © Małgorzata Nowaczyk





2003 ©  Genealogia Polska
http://genpol.com/